Κηπευτικά Ιεράπετρας

Η Καλλιέργεια των εκτός εποχής κηπευτικών στην Ιεράπετρα.

Η ιστορία της πόλης είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την καλλιέργεια των εκτός εποχής κηπευτικών. Έφερε οικονομική ανάπτυξη και κατά συνέπεια σηματοδότησε την εξέλιξή της. Χαρακτηρίζεται από τις πλουσιότερες περιοχές του ελλαδικού χώρου.
Στα μέσα της δεκαετίας του ’30 ξεκίνησε δειλά – δειλά από την περιοχή Τζάνιδες, δυτικά του οικισμού Γρα-Λυγιάς. Χώρος υπήνεμος και προσήλιος και εδαφικά κατάλληλος για χειμωνιάτικη καλλιέργεια. Πρώτοι καλλιεργητές οι Μικρασιάτες πρόσφυγες που είχαν εγκατασταθεί στην Ιεράπετρα. Πολύ σύντομα ακολούθησαν και ντόπιοι κάτοικοι. Μοναδική καλλιέργεια τότε η ντομάτα. Ξεκινούσε τέλη Οκτωβρίου. Η συγκομιδή άρχιζε τον Απρίλιο. Η προστασία από τις αντίξοες συνθήκες του χειμώνα γινόταν με φράκτες και θυμάρια που τοποθετούσαν πάνω από κάθε φυτό.
Από τις αρχές τις δεκαετίας του ΄50 η οικονομική απόδοση έγινε πολύ υψηλή. Τότε οι πάντες και παντού άρχισαν να καλλιεργούν. Το μεγάλο άλμα έγινε δυτικά στην περιοχή του Ξεροκάμπου, που έκτοτε κρατάει τα σκήπτρα της παραγωγής. Το ΄50 καλλιεργήθηκαν συνολικά 950 στρέμματα ντομάτας. Η μεγαλύτερη καλλιεργήσιμη έκταση ήταν το ’58 με 6.800 στρέμματα. Έκτοτε η υπαίθρια καλλιέργεια άρχισε να ελαττώνεται.
Το μεγάλο πρόβλημα που αντιμετωπίζει η περιοχή είναι η μικρή ποσότητα νερού που διαθέτει, λόγω χαμηλής βροχόπτωσης. Στο ξεκίνημα της καλλιέργειας τις ανάγκες κάλυπταν τα νερά της πηγής της Καλαμαύκας και του Κόρακα. Αργότερα κατέφυγαν στα πηγάδια και τις γεωτρήσεις. Η τεράστια εξάπλωση της καλλιέργειας εξάντλησε το υπόγειο δυναμικό με αποτέλεσμα να περάσει η θάλασσα και να αχρηστευθεί ο υδροφόρος ορίζοντας.
Δύο σημαντικά έργα έχουν λύσει, τουλάχιστον προς το παρόν, το πρόβλημα του νερού. Το φράγμα των Μπραμιανών και η αξιοποίηση των πηγών της Μαλαύρας. Η κατασκευή της λεκάνης του φράγματος άρχισε το ΄81 και ολοκληρώθηκε το ΄86. Είναι χωμάτινο. Έχει χωρητικότητα 16.000.000 κυβ. μέτρων και έκταση 1.500 στρέμματα. Με αγωγούς συλλέγει τα νερά των ποταμών Μύρτου, Καλαμαυκιανού και Κόρακα. Αρδεύει 42.000 στρέμ. ελαιόδεντρα και θερμοκήπια. Οι πηγές της Μαλαύρας βρίσκονται μέσα στην θάλασσα στο Κρητικό πέλαγος, ανατολικά του Καβουσίου. Ένα τεράστιο για τα τοπικά δεδομένα έργο δέσμευσε τα νερά των πηγών που μεταφέρονται με αγωγούς 27 χιλιομέτρων μέχρι το φράγμα των Μπραμιανών. Στο φράγμα εισρέουν κατά έτος περίπου 10.000.000 κυβ. μέτρα νερού. Το 2009 εισέρευσαν περίπου 5.500.000 κυβ. μέτρα από Μαλαύρα και 5.000.000 από την βροχή.
Η δεκαετία του ‘60 δεν ξεκίνησε με καλούς οιωνούς. Τις καλλιέργειες ταλαιπωρούσαν τα καπρίτσια του χειμώνα. Η ανάγκη κάλυψης της καλλιέργειας εμφανίστηκε επιτακτική. Είχαν αρχίσει να χρησιμοποιούνται στην γεωργία και τα φύλλα πολυαιθυλενίου. Έτσι, το καλοκαίρι του ’66 στην Ιεράπετρα έγινε το πρώτο ξύλινο θερμοκήπιο σκεπασμένο με νάιλον. Τώρα τα περισσότερα θερμοκήπια είναι μεταλλικά. Στην περιοχή από Αμμουδάρες μέχρι Γούδουρα καλλιεργούνται περίπου 13.000 στρέμ. θερμοκήπια. Την περίοδο ΄70-΄71 είχαν καλλιεργηθεί 1200 στρέμματα. Η υπερπαραγωγή κατέστησε αναγκαία την εξαγωγή των προϊόντων. Έτσι στις 9-2-1962, το πρώτο φορτίο, 20 τόνοι αγγούρια έφυγαν για το Μόναχο. Ο δρόμος είχε ανοίξει.
Στα θερμοκήπια καλλιεργείται ντομάτα, αγγούρι, πιπεριά, μελιτζάνα και κολοκύθι. Η μέση παραγωγή ανά στρέμμα είναι 12.000 – 13.000 κιλά ανάλογα με την καλλιέργεια. Παράγονται τεράστιες ποσότητες κηπευτικών. Από την περιοχή φεύγουν κατά μέσο όρο, από τα μέσα Οκτωβρίου μέχρι τα μέσα Ιουνίου κάθε μέρα 30 αυτοκίνητα ψυγεία ή νταλίκες.
Σήμερα η καλλιέργεια έχει βελτιωθεί από κάθε άποψη. Τα θερμοκήπια κατασκευαστικά έχουν τελειοποιηθεί. Έχουν εφοδιαστεί με αυτόματα συστήματα λειτουργίας. Οι καλλιεργητές, στην πλειονότητα τους νέοι, είναι μορφωμένοι, έχουν αφομοιώσει τα επιστημονικά δεδομένα που μεταφέρουν οι γεωπόνοι, με τους οποίους συνεργάζονται άριστα, ενημερώνονται συχνά με αποτέλεσμα την αύξηση της παραγωγής και τη βελτίωση της ποιότητας των προϊόντων.

Μαρία Μαθιούδακη - Δραγασάκη
Σημείωση admin : Αποσπάσματα από το βιβλίο της «Η Ιεράπετρα των Κηπευτικών»

Τα Κηπευτικά της Ιεράπετρας και ο Cretacert

Oταν μου ζητήθηκε να γράψω δυό κουβέντες για τα κηπευτικά της Ιεράπετρας και τον Cretacert στροβίλιζε το κεφάλι μου μια επίμονη σκέψη.
-Στην Κρήτη έχομε πολλούς κουζουλούς, αλλά καλούς κουζουλούς...
Στην Ιεράπετρα έχομε και πολλούς που δούλεψαν πολύ για να φτειαχτεί ότι έχομε σήμερα. Και αυτό που έχομε δεν είναι τίποτ’άλλο από την φήμη των κηπευτικών μας και ιδιαίτερα της τομάτας μας. Η τομάτα Ιεράπετρας, και όχι μόνο, είναι σε πάρα πολλούς γνωστή για την ποιότητά της. Σε πολλούς κρητικούς, αλλά και Έλληνες της διασποράς, σε πολλούς ξένους που ήρθαν στην Ιεράπετρα ή έζησαν κοντά σε Γεραπετρίτες...
Σήμερα τα κηπευτικά της Ιεράπετρας είναι στη συντριπτική τους πλειοψηφία προϊόντα ολοκληρωμένης διαχείρησης και στη μεγάλη τους πλειοψηφία έχουν πιστοποιηθεί γι αυτό. Επομένως, συζητάμε για προϊόντα που έχουν προδιαγραφές ποιότητας και έτσι πρέπει να τα βλέπομε. Αν κάποια ελάχιστα ξεφεύγουν ακόμη, είναι πολύ μειοψηφικά και γι’ αυτά η ψυχολογία και ο στόχος των καλλιεργητών μας και όχι μόνο, είναι να τα περιορίζουν συνεχώς μέχρι να εξαλειφθούν.
Αύριο τα κηπευτικά της Ιεράπετρας θα φέρουν το σήμα του Cretacert. Λίγα στην αρχή, περισσότερα αργότερα, όσα θα τηρούν με ευλάβεια τις προδιαγραφές του σήματος, που θα αγκαλιάσει όλα τα γνήσια κρητικά προϊόντα.
Ενός σήματος που ξεκίνησε σαν ιδέα (κουζουλάδα) από την Ιεράπετρα, που ζυμώθηκε και στηρίχθηκε από πολλούς ανθρώπους (κουζουλούς ;) και σήμερα έρχεται να καλύψει όλη την Κρήτη αφού:

• Είναι προϊόν συγκρητισμού και ελεύθερης βούλησης.
• Δεν επιβάλλεται σε κανένα ούτε καταργεί ή περιορίζει τα υπάρχοντα σήματα.
• Ενώνει τους Κρητικούς, χωρίς να ισοπεδώνει.
• Προσπαθεί να αναδείξει την διαφορετικότητα των γνήσιων και ποιοτικών κρητικών προϊόντων.

Είναι ένα σήμα που υπηρετεί την παράδοσή μας, ενισχύοντας την πολυσυζητημένη Κρητική διατροφή. Είναι μια ακόμη κουζουλάδα (;) που ξεκίνησε από την Ιεράπετρα για να αγκαλιάσει όλη την Κρήτη, υπηρετώντας τα κρητικά προϊόντα και τους καταναλωτές τους.
Είναι μια ακόμη κρητική κουζουλάδα αλλά από τις καλές…

Γιώργος Γενειατάκης
Γεωπόνος

Cretacert Spot 

www.cretacert.org 

Θερμοκηπιακές Καλλιέργειες

Πριν από εξήντα περίπου χρόνια, άρχισαν να εμφανίζονται δειλά-δειλά τα πρώτα θερμοκήπια, στη Σύρο και στην Ιεράπετρα, τις δύο περιοχές της χώρας, που έθεσαν τις βάσεις των θερμοκηπιακών καλλιεργειών. Κάποιοι αγρότες, που η ανέχεια και η ανάγκη επιβίωσης τους έκαμε τολμηρούς, ξεκίνησαν να καλλιεργούν σε υπό κάλυψη πολύ μικρές εκτάσεις, στα μέσα της δεκαετίας του 1950, τζαμένιες στην αρχή, με πλαστικό στη συνέχεια, στις αρχές της δεκαετίας του 1960. Οι δυσκολίες ήταν τεράστιες, η γνώση ανύπαρκτη, η τεχνογνωσία το ίδιο.

Οι πειραματισμοί έφεραν την εμπειρία και η γνώση άρχισε να αποκτάται σιγά-σιγά και να εξελίσσεται διαρκώς μέχρι σήμερα. Αυτό πιστεύουμε ότι θα συμβαίνει όσο υπάρχουν άνθρωποι και ανάγκες. Και σήμερα οι θερμοκηπιακές καλλιέργειες στην Ιεράπετρα ανέρχονται στα 17.000 στρέμματα, ενώ στη Σύρο δεν ξεπερνούν τα 500 στρέμματα. Η οικονομία της Ιεράπετρας εξακολουθεί να στηρίζεται κυρίως στις θερμοκηπιακές καλλιέργειες, ενώ η οικονομία της Σύρου στηρίζεται, πλέον, κυρίως στον τουριστικό τομέα.

Ελένη Παπαδοπούλου
Συγγραφέας του βιβλίου : Από τους Ανεμοφράκτες στα Θερμοκήπια: Η συμβολή του Παύλου Κούπερς - Έτος έκδοσης: 2003

Ιστοχώροι - Λοιπές πηγές

Τα θερμοκήπια στο νομό Λασιθίου (Πτυχιακή εργασία , 1998, αρχείο .pdf (8,5Mb περίπου)
Σημείωση : Εάν έχετε προτάσεις για άλλες διαδικτυακές πηγές στείλτε μας email : salata@ierapetra.gr